Η εποχή της ψηφιακής επανάστασης φέρνει μαζί της και μια νέα μορφή αληθοφάνειας: την αποσύνθεση της εμπιστοσύνης στις πηγές ενημέρωσης. Σε μια εποχή όπου οι αλγορίθμοι προσαρμόζονται στα συμφέροντα των χρηστών, η ειδήσεις δεν είναι πλέον ένα κοινό αγαθό, αλλά ένα προϊόν που διαπραγματεύεται με την αγορά. Η Ελλάδα, με τις δικές της μοναδικές προκλήσεις, έχει γίνει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία για την ανάλυση αυτής της τάση. Στο κέντρο της επιδημίας βρίσκεται η αποδοκιμασία των φανταστικών ειδήσεων, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στα κοινωνικά δίκτυα αλλά επεκτείνεται και στις παραδοσιακές πηγές ενημέρωσης.
Σύμφωνα με έρευνες του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 43% των Ελλήνων έχει εμπιστευτεί τις φανταστικές ειδήσεις κατά την τελευταία πενταετία, με το 2019 να σημειώνει το υψηλότερο ποσοστό (52%) μεταξύ των ηλικιακών ομάδων 18-35 ετών. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο: οι ψηφιακές πλατφόρμες, όπως το Facebook και το YouTube, έχουν αναπτύξει αλγορίθμους που προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί μεγαλύτερη συμμετοχή, ακόμα και αν είναι ψευδές. Η Ελλάδα, με την υψηλή ψηφιοποίηση της κοινωνίας της, έχει γίνει ένα από τα πιο ευάλωτα κράτη για την διάδοση ψευδών ειδήσεων, όπου οι χρήστες συχνά δεν διακρίνουν μεταξύ πραγματικού και φανταστικού.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της κατάστασης είναι η διαχείριση της πανδημίας του COVID-19. Κατά τη διάρκεια της πρώτης κύματος, οι Ελληνικές αρχές αντιμετώπισαν με αναποτελεσματικότητα την καταπολέμηση της ψευδούς ενημέρωσης, με αποτέλεσμα να διαδοθούν ψευδείς πληροφορίες για θεραπείες και εμβόλια. Η έλλειψη ενιαίας πολιτικής για την καταπολέμηση της ψευδούς ενημέρωσης και η έλλειψη εκπαίδευσης των πολιτών για την αναγνώριση της αληθινότητας των πηγών έχουν επιδεινώσει την κατάσταση. Η Ελλάδα έχει χάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών σε παραδοσιακές πηγές ενημέρωσης, όπως η εφημερίδα “Ελευθεροτυπία” ή η τηλεόραση ΕΡΤ, οι οποίες, παρά τις προσπάθειες τους, δεν είναι πλέον οι πλέον αξιόπιστες πηγές.
Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε μια νέα μορφή πολιτικής διαμάχης, όπου οι ειδήσεις δεν είναι πλέον το κέντρο της συζήτησης, αλλά το αντικείμενο της. Οι πολιτικοί και οι μέσες ενημέρωσης χρησιμοποιούν συχνά ψευδείς πληροφορίες για να διατηρήσουν την προσοχή των πολιτών και να ενισχύσουν τις δικές τους θέσεις. Η έλλειψη διαφάνειας στις πηγές ενημέρωσης και η έλλειψη ανεξάρτητης επιθεώρησης έχουν δημιουργήσει ένα κενό εμπιστοσύνης, το οποίο είναι δύσκολο να γεμιστεί.
Από την άλλη πλευρά, η προσπάθεια για την ανακατάταξη της ενημέρωσης έχει ξεκινήσει. Ο Εθνικός Οργανισμός Τύπου (ΕΘΤ) έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της αξιόπιστης ενημέρωσης, ενώ ο Ελληνικός Οργανισμός Πληροφοριακών Συστημάτων (ΕΟΠΥΥ) έχει αναπτύξει εργαλεία για την αναγνώριση ψευδών ειδήσεων. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές δεν είναι αρκετές για να αντιμετωπίσουν την επιδημία της ψευδούς ενημέρωσης. Η Ελλάδα χρειάζεται μια πιο συστηματική και ενιαία πολιτική για την προστασία της αληθινότητας της ενημέρωσης, η οποία θα περιλαμβάνει την εκπαίδευση των πολιτών, την ενίσχυση των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και την καταπολέμηση των αλγορίθμων που προωθούν ψευδείς πληροφορίες.
Η www.unlimluck.org.gr/elkgr5 αποτελεί ένα παράδειγμα πώς οι νέες τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να βελτιώσουν την ποιότητα της ενημέρωσης, αλλά και για να δημιουργήσουν νέες προκλήσεις. Σε μια εποχή όπου οι αλγορίθμοι και οι πλατφόρμες διαδικτυακής κοινωνίας διαμορφώνουν τις προτιμήσεις μας, η ανάγκη για μια πιο υπεύθυνη και διαφανή χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας είναι πλέον αναγκαία.
- Το 2019, το 52% των Ελλήνων ηλικίας 18-35 ετών εμπιστεύτηκε τις φανταστικές ειδήσεις, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ όλων των ηλικιακών ομάδων.
- Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η Ελλάδα αντιμετώπισε με αναποτελεσματικότητα την καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων, με αποτέλεσμα να διαδοθούν ψευδείς πληροφορίες για θεραπείες και εμβόλια.
- Η έλλειψη ενιαίας πολιτικής για την καταπολέμηση της ψευδούς ενημέρωσης έχει οδηγήσει στην απώλεια εμπιστοσύνης σε παραδοσιακές πηγές ενημέρωσης.
- Ο ΕΟΠΥΥ έχει αναπτύξει εργαλεία για την αναγνώριση ψευδών ειδήσεων, αλλά οι προσπάθειες αυτές δεν είναι αρκετές για να αντιμετωπίσουν την επιδημία.
- Η Ελλάδα χρειάζεται μια συστηματική πολιτική για την προστασία της αληθινότητας της ενημέρωσης, με έμφαση στην εκπαίδευση των πολιτών και την ενίσχυση ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης.
Η Ελλάδα βρίσκεται στο σημείο να αποφασίσει αν θα επιλέξει να παραμείνει στο ψηφιακό κενό της αληθινότητας ή να αναλάβει πρωτοβουλίες για να βελτιώσει την ποιότητα της ενημέρωσης. Η επιτυχία της εξαρτάται από τη συνειδητοποίηση ότι η αληθινή ενημέρωση δεν είναι πλέον μια επιλογή, αλλά μια αναγκαιότητα.
